English    Francais
 naslovna
 O Medijskim inicijativama
 Uvodnik
 Mediji i politika
 Medijska politika i zakoni
 Mediji, kultura i društvo
 Medijsko tržište
 Novi mediji
 Novinarstvo danas
 Recenzije
 Specijalni izvještaji
 Mediji i tranzicija
 Mediji i izbori
 Online medijska lepeza ljudskih (ne)prava u BiH
 pretraživanje
 info
 kontakt
 linkovi
 mailing lista
 sponzori
 
Recenzije -> Jugoistocna Evropa
Edvard S. Herman, Robert V. Mekčesni: O centralizaciji i komercijalizaciji medija
TRENDOVSKA GLOBALIZACIJA MEDIJA I NOVI ŽURNALIZAM
22.12.2004: Tatjana Tapavicki Duronjic
U nizu vrlo zanimljivih naslova koje je ove godine izdala beogradska izdavačka kuća Clio, biblioteka Multimedija, nalazi se i publikacija The Global Media Edvarda S.Hermana i Roberta V.Mekčesnija. Dva američka univerzitetska profesora, Herman (Univerzitet Pensilvanija) i Mekčesni, obojca sa impozantnom profesorskom i novinarskom bibliografijom, u sedam poglavlja ove knjige, sistematično i sa više aspekata govore o aktuelnom procesu komercijalizacije i globalizacije medijskog tržišta te analiziraju učinak koje ovo, kako kažu, rekonstruisano tržište ima na strukturu medija ponaosob.

Analizirajući delovanje mnogih istorijskih, ekonomskih i političkih faktora koji su, po njihovom mišljenju, uticali na najvažnije odlike globalizacije medijskih sistema u poslednjih petnaest godina, autori ovog dela, smatraju da se u ovom procesu uočava dominacija velikih država i moćnih transnacionalnih komapanija ( u daljem tekstu - TNC) koje po efektu tržišnih zakonitosti deluju i u sferi medijske industrije i medijskih sistema. Podsećaju da globalni mediji već dugo čine neophodnu komponentu kapitalizma, nazivajući ih misionarima korporativnog kapitalizma.

Autori Globalnih medija smatraju da ovi procesi direktno utiču na opštu komercijalizaciju medija u svetu i time sasvim sigurno na demokratiju i kao ideju i kao državni sistem. Iako se, po njihovom mišljenju globalni medijski sistemi ne razvijaju linearno u ovom pravcu, oni ipak trendovski postepeno i više-manje postaju deo procesa centralizacije medija koji vodi 30-tak TNC sa ciljem preuzimanja ekonomske kontrole nad medijima. Ekonomske oligopole u ovom smislu svesrdno pomažu poltičke strukture velikih zemalja, koje na taj način, nadziru informativnu i ideološku orijentaciju unutar nacija, ali i u regionima i kontinentima.

S toga, nakon što daju kratak istorijski pregled pojave i razvoja prvog masovnog medija "“ štampe i njenih istorijskih preteča od avissa, gazzeta, pamfleta, godišnjaka, do prvih novinskih izdanja u današnjem smilsu te reči, pa do pojave prvog elektronskog medija i razvoja televizije i Interneta (ali i Intraneta važnog za sigurnost i brzinu ekonomskog poslovanja), Herman i Mekčesni analiziraju dinamiku globalnog medijskog tržišta i objašnjavaju strategiju i fondove najvećih medijskih korporacija, kao što su Time Warner, Disney, Bertelsmann, Viacom i News Corporation koje pre svega imaju veliku filmsku i televizijsku produkciju.

Nazivajući ih glavnim igračima u globalnom medijskom tržištu autori iznose impozantne podatke koji ukazuju na jasan profil ovih kompanija, pre svega na finansijsko bogatstvo koje se meri milijardama dolara godišnjeg prihoda. (Npr. Time Warner, najveća medijska korporacija je 1997. godine imala prihod od blizu 25 milijardi dolara, Disney 24, a News Corporation 10 milijardi). Ekonomsku snagu održavaju zahvaljujući, pre svega, širokoj produkcijskoj i izdavačkoj aktivnosti, dakle, internim rastom, ali i zahvaljujući procesima akvizicije i merdžera ili pripajanja i spajanja. (Da podsetimo recimo da je i najveća medijska korporacija Time Warner nastala 1989. godine integracijom kompanija Time Incorprated i Warner Communications Incorporated).

Upravo ekonomski tršišni odnosi vladajući u transnacionalnim kompanijama koje, integrišući se međusobno na pomenuta dva načina, nemilosrdno ulaze u nacionalne i internacionalne prostore, po mišljenju ovih autora, pogubno utiču na karakter i strukturu medijskih programa. S toga je opšti trend insistiranja medija na zabavnim i lakim sadržajima posledica gotovo potpune komercijalizacije medija. ƈuvena sintagma da mediji kreiraju kulturu zabave sada je, tvrde Herman i Mekčesni potpuno na delu. To loše utiče na kvalitet programa i zahteve javnog mnjenja koje je pod ovim uticajem, te promoviše jednu elitističku potrošačku kulturu u okviru šireg društva, kako su to svojevremeno opisali Griffin, Viswanath i Dona Schwartz u zajedničkom tekstu Media, Culture & Society još 1994. godine.

Posebno veliki uticaj na ovakav karakter modernih medija, upozoravaju autori, trpe siromašni i manje razvijeni informaciono-komunikacijski prostori. Domaći kulturno-politički medijski prostor ovih zemalja pod snažnim je delovanjem političkog i medijskog sitema bogatih država, pre svega SAD, zemlje koju autori ovog dela uzimaju kao model za analizu neoliberanog i komercijalno povezanog sveta:

Sve zemlje se kreću, svaka na svoj način, ka modelu SAD, i kao što primećujemo ovaj proces se učvršćuje; globalni mediji prelaze granice, sklapaju savez sa lokalnim firmama, uspostavljaju impresivnu političku snagu i rastuće komercijalne sektore... kažu Herman i Mekčesni podsećajući ujedno i na dugu komercijalnu tradiciju ove zemlje (koja godišnje troši oko 160 milijardi dolara za reklamu, od toga preko 30 milijardi ide za televizijsku reklamu).

Sve ove procese u medijskim sistemima, pored država iz kojih potiču TNC i njihovi uticaji, podržavaju i ekonomski giganti poput Međunarodnog monetarnog fonda (MMF) koji, nekim svojim programima, olakšava medijski prodor velikih sila na prostorima nerazvijenih zemalja.

Å irom globalnog sistema funkcioniše sprega "“ marketing- mediji- TNC- MMF koja podstiče primenu neoliberalnih pravila utemeljenih u prodoru privatnih investicija i smanjenju socijalnih davanja, objašnjavaju Herman i Mekčesni smatrajući da to može biti vrlo opasna kombinacija u sistemu ekstremnih nejednakosti.

Globalni medij svakako je knjiga koja o globalizaciji, komercijalizaciji i centralizaciji medija, paralelnim i uslovljenim procesima, govori otvoreno, koncizno i argumentovano mnoštvom svežih podataka. Autori upozoravaju da standardizacija medija, kroz, pre svega, strukturu i sadržaj programa svih vrsta medija, može uticati na posebnost i održivost autentičnosti nacionalnih kultura koje podležu potrošačkom duhu medijsko-industrijskog konglomerata. Ali ovi procesi mogu, i već utiču, na gubljenje javnog žurnalizma i kriticizma novinara, koji su često u dilemi da li da pišu istinito i tačno (?) ili da sebi ne dozvole neutralnost u pisanju zbog - viših interesa medijskog giganta za koji rade. Umesto građanskog žurnalizma na sceni je novi žurnalizam sa proizvodima koji su roba, sa novinarima koji balansiraju između neutralnosti, zataškavanja i istine, medijskim aparatom bezosećajnim za lokalno i originalno.

Parole pod kojima su prvi mediji nastajali, sloboda izražavanja, sloboda pisanja, postulati istinitosti, tačnosti, objektivnosti ili još bolje fer izveštavanja, danas su dovedeni u pitanje činjenicom da su komercijalne vrednosti u medijima uzele maha i primat.

Doduše, ovi autori smatraju da još uvek na lokalnom nivou ima otpora potpunom preuzimanju medijskih kuća od strane TNC i globalnih medijskih sistema, a kao rešenje za očuvanje nacionalne i medijske autentičnosti i pluralizma nalaze u alternativnim medijima neprofitnog karaktera koja bi formirala neprofitnu javnu sferu. Status quo, smatraju, može opstati samo ukoliko ne postoje snage koje veruju u mogućnost promene za prevazilaženje aktuelnog stanja na tržištu medija. Dakle, decentralizacija globalnih medijskih i ekonomskih giganata moguća je koncentracijom alternativnih medijskih tržišta. Prevashodno na lokalnom, a potom i na višem novou. Globalni mediji s toga mogu biti shvaćena i kao korisna uputstva i za naše informativne i medijske prostore u regionu.

Mr Tatjana Tapavički Duronjić, viši asistent Filozofski fakultet Banjaluka, Odsjek za žurnalistiku
 
05.02.2014
 Jugoistocna Evropa
19.08.2013
 Jugoistocna Evropa
19.04.2013
 Jugoistocna Evropa
10.08.2012
 Jugoistocna Evropa